આ પાણી પીવાથી ગમે એટલી મોટી પથરી હશે એ પણ પાણીની જેમ ઓગળીને નીકળી જશે બહાર અને ફરી ક્યારેય પથરી નહીં થાય.

Health

આપણે ‘કળથી’ને ભૂલી ગયા છીએ. આહારમાં તેનું પ્રચલન હવે પહેલાં જેવું નથી રહ્યું. આપણે ત્યાં કઠોળ વર્ગમાં કળથીને સૌથી ઊતરતી માનવામાં આવે છે છતાં પ્રચૂર માત્રામાં પ્રોટીન ધરાવતી આ કળથીમાં અનેક ઔષધીય ગુણો રહેલા છે. આ વખતે તેના આ ઔષધીય ગુણકર્મો અને ઉપયોગો વિશે થોડું જાણીએ. 

ભારતમાં કળથીના ૨થી ૩ ફૂટ ઊંચા વર્ષાયુ છોડ, વત્તા ઓછા પ્રમાણમાં સર્વત્ર થાય છે. તેની ત્રણ સફેદ, લાલ અને કાળી જાતમાં કાળી જાત સૌથી ઉત્તમ ગણાય છે. રાજસ્થાનમાં બીજી દાળો કરતા આ કળથીની દાળ વિશેષ વપરાય છે. આયુર્વેદ પ્રમાણે કળથી મધુર, તીખી અને તૂરી, ગરમ, પચવામાં હળવી, વાયુ શામક, કફ નાશક, પિત્તવર્ધક, બળતરા કરનાર, ગર્ભાશય શુદ્ધિકર્તા અને રક્તને બગાડનાર છે. તે શરદી, ઉધરસ, દમ, પથરી, તાવ, મેદ, કૃમિ, હરસ વગેરેનો નાશ કરનાર છે. 

કળથી એક પ્રકારનું કઠોળ છે. એને સંસ્કૃતમાં ‘કુલત્થ’ કહેવાય. એ રસમાં તૂરી, પચ્યા પછી તીખી અને શરીરમાં પિત્ત (એસિડ) વધારનાર હોય છે. જો વધુ પડતી ખાવામાં આવે તો પેટમાં દાહ અને બળતરા કરે, તથા લોહી બગાડી લોહીમાં વિકાર પેદા કરે. ક્યારેક નાક, મોં કે ગુંદા વાટે રક્તસ્ત્રાવ કરી શકે એટલી ગરમ છે. આથી જે લોકોને એસિડીટી, અલ્સર જેવી સમસ્યા રહેતી હોય એવી વ્યક્તિઓએ આનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ નથી. પણ આજ ઉષ્ણ અને ગરમ એવી કળથી પથરીના દર્દીઓ માટે આર્શીવાદરૂપ છે. 

કળથી તેના આવા ગુણોને લીધે જ પથરીને તોડી એને નાના કણોમાં વિભાજીત કરવાનો ગુણધર્મ ધરાવે છે. જાણીને આશ્ચર્ય થાય કે, જ્યારે ડાયનામાઈટ કે વિસ્ફોટક પદાર્થોની શોધ થઈ ન હતી, એવા કાળમાં મોટા પર્વતોની શીલાઓ તોડવા કળથીનો ઉપયોગ થતો. પહાડોની તીરાડોમાં કળથીના ભૂકાને ઠાંસીને દાબી ઉપર પાણી છાંટવામાં આવતું. એની ઉપર કાંકરા, માટી અને ચૂનાનો જાડો થર કરવામાં આવતો. થોડા દિવસો પછી આ પહાડોની શીલાઓમાં તીરાડોના પોલાણ વધી જતાં જેથી પહાડને તોડવાનું કામ સરળ થઈ જતું.

પથરી મૂત્રતંત્રના અવયવોમાં જોવા મળતી હોય છે. જેમાં કિડનીમાં થતી પથરીને રીનલ કેલ્ક્યૂલી, મૂત્રાશય (બ્લેડર)માં થતી પથરીને વેસિકલ કેલ્ક્યૂલી અને ગવિનીમાં થતી પથરીને યુરેટરલ કેલ્ક્યૂલી એવા નામથી ઓળખવામાં આવે છે. મૂત્રપ્રવાહ સાથે શરીરની બહાર ફેંકાઈ જતી પથરીઓ ક્યારેક મૂત્રનલિકા માં અટકેલી જોવા મળતી હોય છે.

પથરી એ કેલ્શીયમ-ઓક્ઝેલેટ, કેલ્શીયમ ફોસ્ફેટ, યુરીક-એસિડ, સીસ્ટીન અને ટ્રીપલ ફોસ્ફેટ જેવાં આધારદ્રવ્યોની બનેલી અને સ્ફટિકરૂપ હોય છે. જે રેતીના નાના કણથી માંડી મોટા ગોળ પથ્થરના કદની બનતી હોય છે, તો ક્યારેક કોઈ નિશ્ચિત આકાર ધારણ ન કરતાં જંગલી હરણના શીંગડા જેવી વાંકી-ચૂંકી અને અણિયાળી હોય છે.

પથરી થવાના ચોક્કસ કારણો હજી વણઉકેલ્યા છે. સામાન્ય રીતે નીચે જણાવેલી બાબતો પથરી થવા સાથે અનુસંધાન ધરાવે છે. (૧) મૂત્રતંત્રના અવયવ અને ખાસ કરીને કિડનીમાં થતું ઈન્ફેકશન, ક્ષય અને મલ્ટીપલ માયલોમા, (૨) હાયપર પેરાથાઈરોડીઝમ અને કશીંગ સીન્ડ્રોમ જેવી વિકૃતી, (૩) કેલ્શીયમ, ફોસ્ફરસ અને વિટામીન ‘ડી’નું વધુ પડતું સેવન તથા લાંબા સમય સુધી લેવામાં આવેલી એસીટાઝોલેમાઈડ જેવી રાસાયણિક દવાઓ, (૪) અપૂરતું પાણી લેવાથી અથવા વધુ પરસેવો થવાથી શરીરમાં જલતત્વનું પ્રમાણ ઘટી, મૂત્રની ઘટ્ટતામાં વધારો થાય છે. જેનાથી સખત પથરીનું નિર્માણ થાય છે, (૫) જ્યારે યુરીક-એસિડનું પ્રમાણ શરીરમાં વધતું હોય અને ગાઉટ જેવા રોગની સ્થિતિ હોય, (૬) ક્યારેક વ્યાયામનો અભાવ કે લાંબા સમય સુધીની પથારીવશતા પથરી થવાનું એક સંભવિત કારણ હોઈ શકે.

લક્ષણો : (૧) બળતરા સાથે પેશાબ ઓછી માત્રામાં બહાર આવવો. (૨) પેશાબ વાટે લોહી પડવું, (૩) પેટ, પેઢુ, જાંઘ અને કમરના નીચેના ભાગમાં આવતાં સણકા કે દુ:ખાવો (૪) ઝીણો તાવ (૫) ઉબકા, ઊલટી અને અરુચી. 

અપૂરતું પાણી લેવાથી શરીરમાં જલતત્વનું પ્રમાણ ઘટી, મૂત્રની ઘટ્ટતામાં વધારો થાય છે. જેનાથી સખત પથરીનું નિર્માણ થાય છે, પથરી ઘણો પીડાદાયક રોગ છે. સ્ત્રીઓની સરખામણીએ પુરુષોમાં પથરી થવાનું જોખમ 4 ગણું જોવા મળે છે. કળથી પથરીમાં અમૃત સમાન છે. જે વ્યક્તિને પથરી એકવાર થઇ જાય છે તેને તે ફરીથી થવાનું જોખમ રહે છે માટે પથરી નીકળી ગયા પછી પણ રોગીઓએ કળથીનું સેવન કરતા રહેવું. કળથીને એક પ્રકારનું કઠોળ પણ કહી શકાય છે. જે અડદ જેવી હોય છે.

આશરે પચાસ ગ્રામ કળથી લઈ એમાં સાતસો મી.લી. પાણી ઉમેરી આશરે દોઢસો મી.લી. પાણી વધે ત્યાં સુધી ઉકાળવું. અગ્નિ પરથી પાત્ર નીચે ઉતારી, પાણી ગરમ હોય ત્યારે તેમાં સાટોડી, ગોખરૂં અને સૂંઠનું પાંચ-પાંચ ગ્રામ ચૂર્ણ ઉમેરવું સાથે ચપટી શેકેલી હિંગ અને ચપટી નમક મેળવી ખૂબ હલાવી પ્રવાહી નવશેકું હોય ત્યારે ગાળીને પાત્રમાં ભરી લેવું. આ પ્રવાહીના ત્રણ સરખા ભાગ કરી સવાર-બપોર-સાંજ લેવું. આ પ્રયોગ એક મહિના સુધી કરવો. આ સહાયક ઉપચાર સાથે તબીબી સલાહ લેવી આવશ્યક છે.

કળથી મૂત્રમાર્ગની પથરીને મટાડનાર છે. એક ગ્લાસ પાણીમાં બે ચમચી કળથીનો ભૂકો નાખી તેનો ઉકાળો કરી, ગાળી લેવો. સવાર-સાંજ આ ઉકાળામાં ચપટી જવખાર અથવા સૂરોખાર મેળવીને પીવાથી પથરી ધીમેધીમે ઓગળીને નીકળી જાય છે.

શરદી, કફ અને વાયુના વિકારોમાં સરખા ભાગે મરી, આદું, સિંધવ અને સંચળ લઇ ચૂર્ણ બનાવી લેવું. અડધી ચમચી જેટલું આ ચૂર્ણ કળથીના ઉકાળામાં મેળવીને પીવાથી થોડા દિવસમાં આ વિકારો દૂર થાય છે.

ડાયાબિટીસમાં પણ કળથી લાભપ્રદ છે. શરપંખા અને સિંધવનું સમભાગે બનાવેલું ચૂર્ણ અડધી ચમચીની માત્રામાં કળથીના ઉકાળામાં મેળવીને પીવાથી ડાયાબિટીસમાં ફાયદો થાય છે.

દમ, શરદી, ઉધરસ, હેડકી વગેરેમાં કળથી, સૂંઠ, ભોરીંગણી, તુલસીનાં પાન અને ભારંગી મૂળનો ઉકાળો કરીને સવાર-સાંજ પીવાથી લાભ થાય છે. બધાં જ ઔષધો સરખા ભાગે લઇ ખાંડીને બે ચમચી ભૂકાનો એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળો કરવો.

કળથી ગર્ભાશયને શુદ્ધ કરનાર છે. કસૂવાવડ કે પ્રસૂતિ પછી કળથીનો ઉકાળો કરીને સવાર-સાંજ પાંચથી સાત દિવસ આપવાથી ગર્ભાશય શુદ્ધ થઇ જાય છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *