ઋષિકેશની આ વિરાસત જે એક સમયે હતી ગુમનામ, આજે તે દરેકની પસંદગી બની છે, જાણો ચોર્યાસી ઝૂંપડીની વિશેષતા…

Story

દેવભૂમિ ઉત્તરાખંડમાં સ્થિત ઋષિકેશ સમગ્ર વિશ્વમાં યોગ શહેર તરીકે જાણીતું છે. અહીં તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે ઋષિકેશને યોગની નગરી તરીકે માન્યતા આપનારી જગ્યા લગભગ 30 વર્ષ સુધી વિસ્મૃતિમાં રહી.

ચોર્યાસી ઝૂંપડી વિશે ઘણા લોકો નથી જાણતા?
અહીં આપણે ચોર્યાસી ઝૂંપડીઓની વાત કરી રહ્યા છીએ. આજે ઋષિકેશને વિશ્વ મંચ પર યોગ અને આધ્યાત્મિકતાના શહેર તરીકે ઓળખ મળી છે. ઋષિકેશ વિશ્વના દરેક ખૂણે યોગના શહેર તરીકે ઓળખાય છે. ગુણાતીત ધ્યાન યોગના પ્રણેતા મહર્ષિ મહેશ યોગી દ્વારા સ્થાપિત શંકરાચાર્ય નગર એટલે કે ચોર્યાસી ઝૂંપડીની ઘણી વિશેષતાઓ છે.

પ્રવાસીઓનું પ્રિય સ્થળ:
રાજાજી ટાઈગર રિઝર્વની રચના પછી, શંકરાચાર્ય નગર સામાન્ય માણસના પ્રવેશ માટે બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં, અહીં જંગલ વધ્યું અને આખો વારસો ખંડેરમાં ફેરવાઈ ગયો. પરંતુ, 29 વર્ષ પછી જ્યારે તેને પ્રવાસીઓ માટે ખોલવામાં આવ્યું ત્યારે આ સ્થળ પ્રવાસીઓનું પ્રિય સ્થળ બની ગયું.

જાપાનીઝ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ:
અહીં બનેલી ઈમારતો આજે પણ સ્થાપત્ય કલાના અદ્ભુત નમુનાઓ છે, જે તે સમયે જાપાનની ટેકનોલોજી પર બનાવવામાં આવી હતી. આ તમામ ઈમારતો અને ઝૂંપડીઓ ભૂકંપ પ્રતિરોધક છે, જે ખંડેર હોવા છતાં તેમની ઉંચાઈની સાક્ષી બની રહે છે. તે સમયગાળામાં, ઋષિકેશમાં મહર્ષિ મહેશ યોગી ઉપરાંત, ડૉ. સ્વામી રામ, સ્વામી શિવાનંદ જેવા સંતો પણ તેમના યોગ શિક્ષણ માટે જાણીતા હતા. જો કે, ચોર્યાસી ઝૂંપડી યોગ અને ધ્યાનનું અનોખું કેન્દ્ર બની ગયું હતું.

બીટલ્સ ગ્રુપ 1968માં અહીં પહોંચ્યું હતું:
1968માં બ્રિટનનું વિશ્વ પ્રસિદ્ધ મ્યુઝિકલ ગ્રુપ બીટલ્સ અહીં આવ્યું હતું. બીટલ્સ જૂથના ચાર સભ્યો, જ્યોર્જ હેરિસન, પોલ મિકેનિક, રિંગો સ્ટાર અને જોન લેનન, અહીં લાંબા સમય સુધી રોકાયા હતા. તે યુગના આ પ્રખ્યાત મ્યુઝિકલ ગ્રુપે અહીં રહીને ઘણી ધૂન અને ગીતો રચ્યા હતા. બીટલ્સ ગ્રૂપના આગમન બાદ ઋષિકેશ વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું હતું. આ પછી ઋષિકેશ વિશ્વ મંચ પર યોગની આંતરરાષ્ટ્રીય રાજધાની તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.

ગ્રહણ ખૂબ નાની ઉંમરે થયું હતું:
શંકરાચાર્ય નગર ની ભવ્યતા ખૂબ નાની ઉંમરે ગ્રહણ થઈ ગઈ હતી. 1983માં રાજાજી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની રચના અને 1986માં ઉદ્યાનના વિસ્તરણ બાદ ચોર્યાસી ઝૂંપડી પાર્ક વિસ્તાર હેઠળ આવ્યું. પ્રવાસીઓની અવરજવર માટેના કડક નિયમો અને સંસાધનોનો વિસ્તરણ શક્ય ન હોવાથી મહર્ષિ મહેશ યોગીએ તેને વન વિભાગને સોંપી દીધું અને તેઓ પોતે નેધરલેન્ડ તરફ વળ્યા.

વિસ્તાર નિર્જન હતો:
આ સાથે, ચોર્યાસી ઝૂંપડી વિસ્તારમાં સામાન્ય નાગરિકોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પરિણામ એ આવ્યું કે જાળવણીના અભાવે અહીં બાંધવામાં આવેલી ઝૂંપડીઓ અને ગુફાઓ જર્જરિત થઈ ગઈ અને આખો વિસ્તાર ઉજ્જડ બની ગયો. લગભગ 29 વર્ષ સુધી ઋષિકેશને વિશેષ ઓળખ આપનારી આ ધરોહર પોતે જ સમયના અંધકારમાં રહી ગઈ. બીટલ્સ ગ્રૂપની યાદો સાથે જોડાયેલી આ હેરિટેજ જોવા માટે ઘણા પ્રવાસીઓ અહીં આવતા હતા. જોકે, અંદર જવા દેવામાં ન આવતાં નિરાશ થઈને પરત ફરવું પડ્યું હતું.

સુંદરતા પાછી આવી:
છેવટે છ વર્ષ પહેલા 8મી ડિસેમ્બર 2015ના રોજ વનવિભાગે આ ચોર્યાસી ઝૂંપડીની સફાઈ અને સમારકામ કરીને પ્રવાસીઓ માટે ફરીથી ખુલ્લી મૂકી હતી. ત્યારથી દેશી-વિદેશીથી પ્રવાસીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને વરિષ્ઠ નાગરિકો નિયત ફી ભરીને અહીં મુલાકાત લેવા આવે છે. ચોર્યાસી ઝૂંપડી ખુલ્યા બાદ અહીં પ્રવાસીઓનો ધસારો સતત વધી રહ્યો છે.

પ્રવાસીઓ પાસેથી વસૂલવામાં આવતી ફીમાંથી પાર્ક પ્રશાસનની આવક વધી રહી છે. તાજેતરમાં જ્યારે રાજાજી ટાઈગર રિઝર્વે છેલ્લા પાંચ વર્ષનો રેકોર્ડ રજૂ કર્યો ત્યારે ખબર પડી કે આ ધરોહર કોઈ ખજાનાથી ઓછી નથી. છ વર્ષમાં 1,39,176 વિદેશી અને ભારતીય પ્રવાસીઓએ ચોર્યાસી ઝૂંપડીની મુલાકાત લીધી છે. આ પ્રવાસીઓ પાસેથી મળેલી ફીમાંથી રાજાજી પાર્ક પ્રશાસનને 2 કરોડ 33 લાખ 29 હજાર 685 રૂપિયાની આવક થઈ છે.

કોરોના રોગચાળાની અસર આવક પર પડી:
વિશ્વવ્યાપી કોરોના રોગચાળાએ ચોર્યાસી ઝૂંપડીઓ પર પણ મોટી અસર કરી છે. જ્યારે ડિસેમ્બર 2015માં પ્રથમ વખત ચોર્યાસી ઝૂંપડીને પ્રવાસીઓ માટે ખોલવામાં આવી હતી, ત્યારે માર્ચ 2016 સુધીમાં 4975 પ્રવાસીઓ અહીં પહોંચ્યા હતા. નાણાકીય વર્ષ 2016-17માં 9685, વર્ષ 2017-18માં 18313 અને વર્ષ 2018-19માં 30047 પ્રવાસીઓ ચોર્યાસી ઝૂંપડીને જોવા માટે પહોંચ્યા હતા. નાણાકીય વર્ષ 2019-20માં સૌથી વધુ 42233 પ્રવાસીઓ ચોરાસી ઝૂંપડીની મુલાકાતે આવ્યા હતા.

માર્ચ 2020 માં, જ્યારે વિશ્વભરમાં કોરોના રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો, ત્યારે ચોર્યાસી ઝૂંપડી પણ બંધ કરવી પડી. જે બાદ 16 ઓક્ટોબર 2020ના રોજ ચોર્યાસી ઝૂંપડી ફરી પ્રવાસીઓ માટે ખોલવામાં આવી હતી. આ પછી, આ વર્ષે પણ કોરોના રોગચાળાને કારણે, ચોર્યાસી ઝૂંપડીમાં પ્રવાસીઓનો ધસારો થોડો ઓછો હતો.

પ્રવાસી સુવિધાઓનું વિસ્તરણ:
ચોર્યાસી ઝૂંપડીના ઉદઘાટન બાદ અહીં કેટલીક પ્રવાસી સુવિધાઓનો પણ વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યો હતો. રેન્જ ઓફિસર ધીર સિંહે જણાવ્યું કે તાજેતરમાં જ ચોર્યાસી ઝૂંપડીમાં હર્બલ ગાર્ડન અને નવગ્રહ વાટિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત પ્રવાસીઓ માટે પીવાનું પાણી, બાયો ટોયલેટ, નેચર પાથ, વાંસની ઝૂંપડી, સોલાર સ્ટ્રીટ લાઈટ, મ્યુઝિક સિસ્ટમ અને દૂરબીન વગેરેની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published.